جزوه · فصل دوم · مفاهیم اولیه نصب برنامه

📘 فصل دوم · قسمت دوم مفاهیم اولیه نصب برنامه

📅 تاریخ: سه‌شنبه، ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ 👤 مدرس: محمد عابدینی 🐚 Zsh · 🐧 Debian · 📦 Red Hat

▍ مقدمه

در لینوکس، نصب برنامه‌ها به روش‌های مختلفی انجام می‌شود. در این جلسه با مفاهیم پایه نصب برنامه آشنا می‌شویم و تفاوت‌های اصلی بین خانواده دبیان و خانواده رد هت را بررسی می‌کنیم.

▍ مفاهیم اولیه

• باینری (Binary)

باینری یعنی فایل اجرایی که کامپیوتر مستقیماً می‌تواند آن را اجرا کند. وقتی برنامه‌ای را نصب می‌کنید، در واقع فایل باینری آن در سیستم ذخیره می‌شود.

📌 مثال:

خود دستور ls یک فایل باینری است که در /usr/bin/ls قرار دارد.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ which ls /usr/bin/ls

• کد برنامه (Source Code)

کد برنامه یعنی متن نوشته شده توسط برنامه‌نویس که انسان می‌تواند آن را بخواند و تغییر دهد. قبل از تبدیل به باینری، باید کامپایل (Compile) شود.

مزیت: می‌توانید کد را تغییر دهید و به دلخواه خود برنامه را بسازید.
معایب: نیاز به دانش برنامه‌نویسی و زمان بیشتر برای نصب دارد.

💡 نکته:

در لینوکس، اکثر کاربران از باینری‌های آماده (که در مخازن وجود دارند) استفاده می‌کنند، نه کد منبع.

• مخازن (Repositories)

مخزن (Repository) یک سرور یا مجموعه‌ای از بسته‌ها است که توزیع‌کننده لینوکس (مثل دبیان یا رد هت) آنها را جمع‌آوری و تست کرده است. شما با استفاده از مدیر بسته (Package Manager) از این مخازن برنامه نصب می‌کنید.

مزیت: نصب سریع، آسان و امن (چون بسته‌ها تست شده‌اند).
معایب: ممکن است آخرین نسخه برنامه در مخزن نباشد.

▍ دسته‌بندی اولیه

🔵 خانواده دبیان (Debian)

مدیر بسته: apt (Advanced Package Tool)
فرمت بسته: .deb
مثال: Debian, Ubuntu, Kali, Linux Mint
نصب: sudo apt install [package]

🔴 خانواده رد هت (Red Hat)

مدیر بسته: dnf / yum
فرمت بسته: .rpm
مثال: RHEL, Fedora, CentOS, AlmaLinux
نصب: sudo dnf install [package]

▍ فرمان‌های نصب آفلاین و آنلاین

• نصب آنلاین (از مخزن)

نصب آنلاین یعنی برنامه را به‌طور مستقیم از مخزن دانلود و نصب کنید. این روش نیاز به اتصال به اینترنت دارد.

📦 دبیان (Debian):
                    ┌──(ya3in㉿kali)-[~]
                    └─$ sudo apt install nano
                

                    ┌──(ya3in㉿kali)-[~]
                    └─$ sudo apt update
                    # به‌روزرسانی لیست بسته‌های مخزن
                

📦 رد هت (Red Hat):
                    ┌──(user㉿redhat)-[~]
                    └─$ sudo dnf install nano
                

                    ┌──(user㉿redhat)-[~]
                    └─$ sudo dnf update
                    # به‌روزرسانی کل سیستم
                

• نصب آفلاین (با فایل بسته)

نصب آفلاین یعنی فایل بسته (مثل .deb یا .rpm) را از قبل دانلود کرده‌اید و بدون نیاز به اینترنت نصب می‌کنید.

📦 دبیان (Debian):
                    ┌──(ya3in㉿kali)-[~]
                    └─$ sudo dpkg -i package.deb
                

📦 رد هت (Red Hat):
                    ┌──(user㉿redhat)-[~]
                    └─$ sudo rpm -ivh package.rpm
                

⚠️ نکته مهم:

در نصب آفلاین، ممکن است برنامه به وابستگی‌ها (Dependencies) نیاز داشته باشد که باید جداگانه نصب شوند. مدیر بسته‌های آنلاین این کار را به‌طور خودکار انجام می‌دهد.

▍ جدول خلاصه

مفهوم	دبیان (Debian)	رد هت (Red Hat)
مدیر بسته	`apt`	`dnf` / `yum`
فرمت بسته	`.deb`	`.rpm`
نصب آنلاین	`sudo apt install [package]`	`sudo dnf install [package]`
نصب آفلاین	`sudo dpkg -i [file.deb]`	`sudo rpm -ivh [file.rpm]`
به‌روزرسانی	`sudo apt update && sudo apt upgrade`	`sudo dnf update`
جستجو	`apt search [package]`	`dnf search [package]`
حذف	`sudo apt remove [package]`	`sudo dnf remove [package]`

                ✅ تمرین پیشنهادی:
                با which ls مسیر باینری ls را پیدا کنید.
با apt search htop در دبیان یا dnf search htop در رد هت، بسته htop را جستجو کنید.
با sudo apt install htop یا sudo dnf install htop آن را نصب کنید.

            